हर्मुज जलमार्ग विवादबारे सहमतिको संकेत, तर मतभेद कायमै

विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग हर्मुज जलमार्ग सम्बन्धी अस्थायी सहमतिको प्रयास निर्णायक चरणमा पुगेको संकेत देखिएको छ ।

तर अमेरिका र इरानबीच मुख्य विषयमा अझै गहिरो मतभेद कायमै रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसै हप्ताभित्र सम्झौता हुन सक्ने दाबी गर्नुभएको छ । ट्रम्पले सम्झौता हुन नसके इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही हुन सक्ने चेतावनी दिनुभएको सीएनएनले जनाएको छ । यता इरानले भने अमेरिकासँग प्रत्यक्ष वार्ता नभई ओमानको पहलमा अस्थायी व्यवस्थाबारे मात्रै छलफल भइरहेको जनाएको छ ।

इरानी अधिकारीहरूले वार्ता लम्बिनुको मुख्य कारण अमेरिकी हस्तक्षेप र ट्रम्पको चेतावनी रहेको आरोप लगाएका छन् । यसैबीच, इरानले हर्मुज जलमार्गमा ‘नयाँ मध्य मार्ग’ बनाउने प्रस्ताव अघि सारेको छ । यो प्रस्तावअनुसार समुद्री सुरक्षादेखि जलमार्ग व्यवस्थापन र आवश्यक सेवामा इरानले प्रमुख भूमिका पाउनुपर्ने माग गरेको छ । तर अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले कुनै पनि देशले अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमाथि नियन्त्रण कायम गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीत हुने भन्दै त्यसले विश्वका अन्य क्षेत्रका लागि पनि गलत उदाहरण बन्न सक्ने चेतावनी दिनुभएको छ ।

यद्यपि कतारसहित केही खाडी देशहरूले भने वार्ता सकारात्मक दिशातर्फ अघि बढिरहेको बताएका छन् । तर इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोप्र्सको औपचारिक समर्थनबिना कुनै पनि सम्झौता कार्यान्वयनमा जान कठिन हुने विश्लेषण गरिएको छ । सहमति भए पनि विदेशी व्यापारिक जहाज र अमेरिकी नौसैनिक जहाजको आवागमन, जहाजले बोकेको सामानबारे इरानले कति जानकारी पाउने, तथा अमेरिकाले लगाएका प्रतिबन्धमा के परिवर्तन हुने भन्ने विषयमा अझै सहमति जुट्न बाँकी छ ।

यसअघि हर्मुज जलमार्ग लगभग बन्द हुँदा दैनिक झण्डै १ करोड ५० लाख ब्यारेल कच्चा तेल विश्व बजारमा पुग्न सकेको थिएन । विश्वकै ठूलो तेल उत्पादक कम्पनी साउदी अराम्कोका अनुसार अहिले नै मार्ग पूर्ण रूपमा खुले पनि घटेको विश्व तेल भण्डार पुनः सामान्य अवस्थामा पुग्न झण्डै १८ महिना लाग्न सक्छ । सहमतिले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजार, ऊर्जा सुरक्षा र मध्यपूर्वको भूराजनीतिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ ।