प्रकृति संरक्षण र कृषिमा ग्रामीण महिलाको योगदान अतुलनीय

काठमाण्डौ – आज अन्तर्राष्ट्रिय ग्रामीण महिला दिवस । ‘प्रकृतिको रेखदेखमा ग्रामीण महिला किसान’ भन्ने नाराका साथ नेपालसहित विश्वभर मनाइँदै छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् २०२६ लाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय महिला किसान वर्ष’का रूपमा समेत घोषणा गरेकाले यस वर्ष ग्रामीण महिलाको भूमिका थप चर्चामा छ । खाद्य सुरक्षा, कृषि उत्पादन र गरिबी निवारणमा ग्रामीण महिलाहरूको ठूलो योगदान रहेको छ ।

विश्वभर खाद्य प्रणाली र कृषि श्रमको ठुलो हिस्सा ओगटे पनि जमिनको स्वामित्व, कर्जा र आधुनिक प्रविधिमा भने अझै पनि महिलाको पहुँच सीमित रहेको छ ।

ग्रामीण महिलाहरू केवल अन्न उब्जाउने किसान मात्र होइनन्; उनीहरू माटो, पानी, वनजङ्गल र जैविक विविधता जस्ता प्राकृतिक स्रोतका सच्चा र पहरेदार संरक्षकसमेत हुन् ।

जलवायु परिवर्तनका कारण कृषि क्षेत्रमा परेका प्रतिकूल असरविरुद्ध लड्न र प्रकृतिको संरक्षण गर्दै दिगो कृषि अभ्यास अँगाल्न उनीहरूको अनुभव र ज्ञान अमूल्य मानिन्छ ।

नेपालजस्तो कृषिप्रधान देशमा घरपरिवारको हेरचाहदेखि खेतबारीको पसिनासम्म र पर्यावरणको रेखदेखदेखि स्थानीय बीउबिजन जोगाउनेसम्मका काममा महिलाहरू नै अग्रपङ्क्तिमा छन् ।

त्यसैले प्रकृतिको संरक्षिका र अन्नदाताका रूपमा रहेका ग्रामीण महिलालाई कृषि पेसामा समान अधिकार, सीप, प्रविधि र नीतिगत निर्णयमा अर्थपूर्ण सहभागिता गराउनु आजको मुख्य आवश्यकता रहेको छ ।